Waarom inzicht in je energieverbruik geen luxe meer is

In dit artikel deelt duurzaamheidsadviseur Marcella van Harn van Nieuwe Energie Overijssel haar bevindingen over de netcongestie en bedrijven in de praktijk.

Wat ik vaak zie, is dat mkb-bedrijven wel netjes elke maand een energierekening krijgen, maar eigenlijk weinig weten over hun daadwerkelijke energieverbruik. Op die factuur staat een totaalbedrag en een totaalverbruik. Dat voelt overzichtelijk, maar het zegt weinig over wat er écht gebeurt.

Wat meestal ontbreekt, is inzicht in hoe het verbruik zich over de dag verdeelt, wat er per kwartier gebeurt, wanneer pieken ontstaan en hoe hoog de maximale piekbelasting is. Juist die informatie wordt steeds belangrijker. Niet hoeveel stroom je in een jaar gebruikt, maar wannéér je stroom gebruikt of teruglevert, bepaalt of je tegen de grenzen van het net aanloopt.

Netcongestie gaat over pieken, niet over jaartotalen

Netcongestie ontstaat niet omdat ondernemers samen te veel stroom gebruiken in een jaar. Het probleem zit in momenten waarop veel partijen tegelijk energie vragen of terugleveren. Ik zie bedrijven met een relatief bescheiden jaarverbruik die toch vastlopen, simpelweg omdat ze korte, hoge pieken hebben.
Bijvoorbeeld door het gelijktijdig opstarten van machines, het laden van elektrische voertuigen of het terugleveren van zonnestroom midden op de dag. Zonder monitoring blijven die momenten onzichtbaar. En wat je niet ziet, kun je ook niet uitleggen of aanpassen.

Sinds 1 januari 2026 werken netbeheerders met het prioriteringskader. Dat is een set afspraken die bepaalt wie voorrang krijgt op het elektriciteitsnet wanneer er schaarste is. Als het net vol zit, kan niet iedereen tegelijk geholpen worden. Netbeheerders moeten dan keuzes maken bij aanvragen voor nieuwe aansluitingen, verzwaringen of extra teruglevering. Dat geldt niet alleen voor grote bedrijven, maar sinds 1 juli 2026 ook voor mkb-ondernemers. Kleinverbruikers worden dan samen met grootverbruikers op de wachtlijst gezet. Daarmee wordt de impact van het prioriteringskader voor het eerst merkbaar voor álle ondernemers.

Wat ik merk, is dat de gesprekken met netbeheerders daardoor veranderen. Er wordt bedrijven vaker gevraagd naar een onderbouwing. Niet alleen hoeveel vermogen je denkt nodig te hebben, maar hoe je energieverbruik er in de praktijk uitziet. Een maandelijkse factuur is daarvoor onvoldoende. Dag en kwartierprofielen en inzicht in piekbelasting maken het verschil tussen een aanname en een goed onderbouwd verhaal.

In de praktijk zie ik regelmatig dat ondernemers denken dat ze meer capaciteit nodig hebben, terwijl het probleem vooral zit in korte pieken op specifieke momenten. Als je inzicht hebt in je verbruik per kwartier, wordt zichtbaar of processen anders gepland kunnen worden, verbruik verschoven kan worden of opwek en gebruik beter op elkaar afgestemd kunnen worden. Dit zijn vaak geen grote ingrepen, maar ze worden wel steeds belangrijker nu het net schaarste kent.

Afbouw van de salderingsregeling: timing wordt bepalend

Op 1 januari 2027 wordt de salderingsregeling afgebouwd. Dat verandert de 'logica van zonnepanelen'. Het gaat dan niet meer alleen om hoeveel stroom je opwekt, maar vooral om wanneer je die stroom gebruikt. Zonnestroom die je direct zelf verbruikt, blijft waardevol. Stroom die je teruglevert op momenten dat het net vol zit, levert steeds minder op.

Ik zie vaak dat ondernemers op hun factuur wel zien hoeveel ze opwekken en terugleveren, maar niet of dat samenvalt met hun eigen verbruik. Zonder inzicht blijft het gissen of zonnepanelen nog doen wat je ervan verwacht. Monitoring laat zien wanneer je opwekt, wanneer je verbruikt en hoeveel daarvan samenvalt. Dat helpt om realistisch te kijken naar de opbrengst. En om te onderzoeken of kleine aanpassingen in timing al verschil maken.

Per 1 januari 2027 wordt de Pseudo-eindheffing op niet elektrische leaseauto’sVerwijst naar een andere website ingevoerd. Dit is een extra werkgeversheffing op benzine en dieselauto’s van de zaak, die ook privé worden gebruikt. Volledig elektrische auto’s zijn hiervan uitgezonderd. Voor veel werkgevers betekent dit dat fossiel rijden structureel duurder wordt en elektrisch rijden financieel aantrekkelijker. Niet alleen vanuit duurzaamheid, maar ook vanuit kosten.

Die overstap heeft echter direct gevolgen voor het energieverbruik. Elektrische auto’s moeten worden geladen, vaak op de eigen locatie en vaak op momenten waarop het verbruik toch al hoog is. Wat ik vaak zie, is dat werkgevers wel weten wat ze per maand aan energie betalen, maar niet hoe hoog hun piekbelasting is. En of laden samenvalt met andere zware processen of dat er ruimte is binnen de huidige aansluiting.

Monitoring maakt zichtbaar wat laden doet met het totale verbruik en met pieken. Daarmee voorkom je dat een logische fiscale keuze in de praktijk vastloopt op netcapaciteit.

Monitoring als praktisch hulpmiddel

Voor mij is monitoring geen technisch project en ook geen doel op zich. Het is een hulpmiddel om te begrijpen wat er gebeurt. Niet om meteen alles op te lossen, maar om overzicht te krijgen. Om gesprekken te voeren op basis van feiten in plaats van aannames. En om te kunnen beoordelen wat wel en niet realistisch is binnen de grenzen van het net.

Ik zie veel mkb-bedrijven die vandaag wel een energierekening hebben, maar nog niet echt inzicht in hun energieverbruik. Met netcongestie, het prioriteringskader en de maatregelen die per 1 januari 2027 ingaan, wordt dat verschil steeds belangrijker.

Inzicht is geen luxe meer, maar een randvoorwaarde om plannen te kunnen maken. Niet om alles meteen perfect te doen, maar wel om te weten waar je staat. Dat is vaak de meest nuchtere en praktische eerste stap.

Kan jij hier hulp bij gebruiken? Neem dan contact op voor gratis advies en hulp. Ga hiervoor naar de pagina 'Energiehulp individuele bedrijven' en wie weet spreken we elkaar binnenkort.